İklimi Değiştirenler “İklim İçin Filantropi” Kurdu!
16 Haziran’da İstanbul Minerva Han’da bir taahhüt imzalandı: “İklim Değişikliği ile Mücadele için Türkiye Ulusal Filantropi Taahhüdü.” 30 kuruluş bir araya geldi; TÜSEV yürütücülüğünde, Sabancı Vakfı’nın desteğiyle. Güzel sözler söylendi, 7 ilke açıklandı, ortak hareket vaadi verildi.
Peki kimler imzaladı bu taahhüdü? Bir bakalım.
Türkiye’nin En Büyük Karbon Kaynağı: Koç
İmzacı: Vehbi Koç Vakfı.
Koç Holding’in Tüpraş’ı Türkiye’nin en büyük petrol rafinerisi. Dört tesiste yılda 28 milyon ton ham petrol işliyor. Yılda 11-12 milyon ton CO₂ salımıyla Türkiye’nin en büyük tek nokta sanayi karbon kaynağı. OPET 2.000’den fazla istasyonla akaryakıt dağıtıyor. Aygaz LPG satıyor. Tofaş ve Ford Otosan içten yanmalı motorlu araç üretiyor.
İklim taahhüdü imzalayan el, rafinerinin musluğunu açık tutan el.
Kömür ve Çimentoyla Filantropi: Sabancı
İmzacı: Sabancı Vakfı. Ama sadece imzacı değil — girişimin mali destekçisi de Sabancı.
Güler Sabancı lansmanın kürsüsünde. Sabancı Vakfı sadece imzacı değil, girişimin mali destekçisi. Peki Sabancı’nın Enerjisa’sı ne yapıyor? Sabancı Holding’in Enerjisa’sı doğalgaz ve kömür santrallerinden elektrik üretiyor. Adana Tufanbeyli kömür santrali de Enerjisa’nın. Çimsa çimento üretiyor — çimento dünya CO₂ salımının yüzde 8’inden sorumlu sektör.
Bir de zamanlama var: Sabancı, diğer çimento şirketi Akçansa’daki hisselerini Heidelberg Materials’a 427,9 milyon dolara sattı. İşlem tarihi? 18 Haziran 2026. Yani İklim İçin Filantropi lansmanından tam iki gün sonra. Bir elde iklim taahhüdü, diğer elde 428 milyon dolarlık çimento satışı.
İklim filantropisi faturasını kömür ve çimento ödüyor.
Rafineri ve Boru Hattı İnşaatçıları: Tekfen ve Borusan
İmzacı: Tekfen Vakfı.
Tekfen İnşaat, Türkiye’den Ortadoğu’ya petrol rafinerileri ve petrokimya tesisleri inşa ediyor. Tüpraş’ın Kırıkkale ve İzmir rafinerilerinde, SOCAR’ın STAR Rafinerisi’nde, TANAP Boru Hattı’nda çalıştı. Her tesis onlarca yıl karbon üretecek. Tekfen sadece bir tesis yapmıyor — fosil yakıt altyapısının ömrünü uzatıyor.
İmzacı: Borusan Kocabıyık Vakfı.
Borusan Mannesmann petrol ve gaz boru hatları için çelik boru üretiyor. Bir elde fosil boru, diğer elde iklim taahhüdü. Borusan EnBW ile rüzgar enerjisinde de var — ama boru hattı olmadan petrol akmaz, rüzgar türbini bunu değiştirmez.
Kaz Dağları’nda Siyanür, Minerva Han’da İmza: Eczacıbaşı
İmzacı: Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı.
Eczacıbaşı denince akla İstanbul Bienali gelir, VitrA gelir, kültür gelir. Peki Esan gelir mi? Esan Eczacıbaşı Holding’in madencilik şirketi. Konya İnlice’de açık ocak siyanür yığın liçi yöntemiyle altın çıkarıyor. Kaz Dağları eteklerinde Lapseki’de altın madeni için ağaç kesimi yaptı — hatırlayın, 2019’da bütün Türkiye Kaz Dağları için ayağa kalktı. Niğde Çamardı’da kamulaştırma kararıyla yeni maden sahası açtı. Kazakistan’da altın-bakır, Özbekistan’da kurşun madeni arıyor.
Eczacıbaşı’nın seramik üretimi de var — doğalgaz yoğun fırınlarla yılda 264 bin ton CO₂.
İklim taahhüdü imzalanırken, Kaz Dağları’nda siyanür akıyor.
Karadeniz’de HES Yıkımı: Aydın Doğan
İmzacı: Aydın Doğan Vakfı.
Doğan Holding’in Aslancık HES’i hâlâ elinde — Karadeniz vadilerinde tartışmalı HES’lerin adı. Boyabat HES’e başta ortaktı. Enerji varlıklarının büyük kısmını sattı ama Karadeniz’deki ekolojik yıkımın izi silinmedi.
COP31’in Havalimanını İşleten Adam: Sani Şener
İmzacı: Sani Şener Vakfı.
Sani Şener TAV Havalimanları’nın kurucusu. TAV bugün 8 ülkede 15’ten fazla havalimanı işletiyor. TAV İnşaat terminal inşa ediyor, TAV İşletme yönetiyor. Şener hâlâ TAV İnşaat’ın Yönetim Kurulu Başkanı.
Havacılık küresel CO₂ salımlarının yüzde 2-3’ünden sorumlu ve en hızlı büyüyen emisyon kaynağı. Her yeni terminal, her kapasite artışı onlarca yıl karbon üretecek altyapıyı kilitlemeye devam ediyor.
İşin COP31 boyutu var: TAV ve Fraport, Antalya Havalimanı’nı 2052’ye kadar işletmek için 7,25 milyar avroluk anlaşma imzaladı. COP31 Kasım’da Antalya’da. Yani iklim zirvesinin yapılacağı havalimanını işleten şirketin kurucusu, iklim filantropisi taahhüdüne imza atıyor. TAV “karbon nötr havalimanı” diyor — ama bu sadece bina enerjisi demek; uçakların salımını kapsamıyor.
İklim taahhüdü imzalanırken, Antalya Havalimanı genişliyor.
30 İmzacının Tablosu
Şimdi durup bir bakalım. 30 imzacının sadece 4’ü çevre STK’sı: TEMA, ÇEKÜL, Roots & Shoots, Yuvam Dünya. Yüzde 13.
20’si eğitim, sağlık, kültür vakfı. İklimle doğrudan ilgisi yok. Ama “kesişimsel yaklaşım” deniyor, herkes dahil ediliyor.
6’sı? Fosil yakıt, madencilik ve karbon yoğun altyapı holdinglerinin vakıfları. Ve bu 6 vakıf, girişimin kurucu mimarisinde oturuyor. Mali destek Sabancı’dan. Koç, Tekfen, Borusan, Eczacıbaşı, Doğan, Sani Şener tablonun ağır topları.
İklim mücadelesinin çerçevesini fosil sermaye çiziyor.
Dünyada Durum Farklı
Peki uluslararası İklim İçin Filantropi koalisyonlarında da böyle mi? Hayır.
İngiltere’de 2019’da başlayan hareketin 130’u aşkın imzacısı var. Hepsi bağımsız hayırseverlik vakıfları. Shell vakfı yok, BP Foundation yok. Taahhüdün 4. ilkesi açıkça “fosil yakıtlardan çıkış” diyor — yatırım portföyünü karbonsuz geleceğe uyumlu hale getirmek, fosil yakıtlardan divestment.
Türkiye versiyonunda? Fosil yakıt üreticileri taahhüdün hem finansörü hem imzacısı. İngiltere’de sorun vakıfların portföylerindeki dolaylı fosil yatırımları. Türkiye’de sorun doğrudan kurumsal kimlik — Tüpraş rafineri, Enerjisa kömür santrali, Tekfen rafineri müteahhidi, Borusan boru üreticisi, Esan altın madencisi, TAV havalimanı inşaatçısı. Bunlar portföy tutarsızlığı değil, iş modeli çelişkisi.
COP31 Yaklaşırken
COP31 Kasım’da Antalya’da. Türkiye ev sahibi ülke olarak sivil toplum mobilizasyonu göstermek istiyor. İklim İçin Filantropi bu vitrin hazırlığının bir parçası.
Ama vitrinin arkasında ne var? Tüpraş rafineri yapıyor, Enerjisa kömür yakıyor, Tekfen rafineri inşa ediyor, Borusan boru çekiyor, Esan dağ deliyor, TAV iklim zirvesinin havalimanını genişletiyor. Aynı holdingler bir elde iklimi değiştirirken, diğer elde iklim filantropisi yapıyor.
Bu filantropi değil. İklimi en çok değiştirenlerin, iklim mücadelesini isimlendirme hakkını alması.
İklim hepimizin meselesi. İklimi isimlendirmek fosil sermayenin hakkı değil.
#İklimİçinFilantropi #İklimHepimizinMeselesi #COP31
350Ankara olarak İklim İçin Filantropi taahhüdünü incelemeye ve imzacıların fosil yakıt bağlantılarını takip etmeye devam edeceğiz. Bu bilgileri paylaşın. İklimi değiştirenlerin iklim söylemini sahiplenmesine izin vermeyin.
